Kategoriler
Haberler Köşe Yazıları

Bilimsel Yayın Tartışması!

TÜRKİYE’ DE BİLİMSEL ARAŞTIRMA DA YAPILMIYOR BİLİMSEL YAYIN DA / Ahmet Rasim Küçükusta

Abdullah Gül Üniversitesi’nin temel atma törenine katılan YÖK Başkanı Prof. Dr. Yusuf Ziya Özcan, burada yaptığı konuşmada şunları söylüyor: 

“Bilimsel yayın artışında üçüncü ülke durumundayız. Geçen yıl 17′nci sıradaydık. Bu yıl sırada yükselme olacak. Layık olduğumuz seviyeye ulaşacağız. Layıkıyla yapamadığımız tek konu ise elimizdeki bilgileri teknolojiye çevirememek. Bizde 27 bin makale basılıyor. Bunlardan patent alınan makale sayısı 85 civarında. İsrail’de 4 bin civarında makale basılıyor. Bin 500′üne patent alınıyor.” 

Bilimsel yayın nedir? 

YÖK Başkanı’nın sözlerinde sevindirici ve üzücü kısımlar var. Önce iyiden başlayalım. Ülkemizde bir senede 27 bin bilimsel yayın yapılıyor olması gerçekten inanılmaz bir başarıyı gösteriyor. Hele de bilimsel yayın artışında dünya üçüncüsü olmamız insanı gerçekten de gururlandırıyor. 

Kötü haber ise bu bilimsel yayınların pek bir işe yaramıyor olması. YÖK Başkanı bunların sadece 300′de bir tanesinin dişe dokunur yayın olduğunu belirtiyor. Miktarlarıyla övündüğümüz bu binlerce yayının çoğunun bilimin işine yaramayan, çöpe giden birtakım karalamalar olduğu ortaya çıkıyor. 

Bir senede yapılan 27 bin bilimsel yayının tam olarak bilmiyorum ama çok önemli bir kısmını tıbbi bilimsel yayınların oluşturduğu söylenebilir. 

Peki, tıbbi bilimsel yayın nedir, bunları kim ne için, nasıl yapar, bunların sayısı mı önemlidir, kalitesi mi? Gelin bu sorulara cevaplar arayalım. Bilimsel araştırmaların, gözlemlerin, yorumların, bilgilerin yazı haline getirilip bir dergide veya kitapta yayınlanmasına genel olarak “bilimsel yayın” adı verilir. Tıp alanındaki bilimsel yayınların çeşitleri vardır: 

İşleri gerçekten ve sadece araştırma olan bilim adamlarının yayınları: Bunlar belirli alanda, birbirini izleyen, birinden alınan sonuca göre yenileri düzenlenen ve böylece zincirleme olarak giden araştırmalardır. Bu araştırmalardan biri eksik olduğunda bilim dünyasında bir boşluk olur. Bu araştırmalar sonucunda o güne kadar bilinmeyen bir şey ortaya çıkabileceği gibi doğru bilinen bir şeyin yanlış olduğu da gösterilmiş olabilir. 

Ülkemizde bu manada tıbbi bilimsel yayın yapılıyor olabilir ama bunların sayısının çok az olduğu ve çoğunun da fizyoloji, farmakoloji, biyokimya gibi temel tıp bilim dallarında gerçekleştirildiği söylenebilir. 

Akademik kariyer için gereken yayınlar: Yayın artışında dünya üçüncüsü olmamızı sağlayan yayınlar bu grupta yer alır. Bunlar doçent, profesör olmak isteyenler için gerekli nüfus cüzdanı fotokopisi, ikametgâh senedi, 4 adet vesikalık fotoğraf gibi evraklardandır. 

Bu yayınların çoğu daha önce defalarca yapılmış olanların tekrarı, üstelik kötü bir tekrarıdır ama makale yeni bir icat veya keşif yapılmış havasında yazılır. Mesela, bu tür yayınlarda akciğer kanserinin en önemli sebebinin sigara olduğu; astımlılarda kriz sırasında bronşların daraldığı; tüberkülozun mikrobik ve bulaşıcı bir hastalık olduğu gibi sonuçlara varılır. 

Hasta dosyalarının taranarak elde edilen bulgularla yapılan “retrospektif yayınlar” da bilimsel değeri olmayan çalışmalardır. 

Arada bir iki tane punduna getirilmiş birbiriyle ilgisiz “hayvan deneyleri” (bu hayvanlara öyle acırım ki!) de olabilir. Bir vaka münasebetiyle hazırlanan çok sayıda “münasebetsiz” yayın da değersizdir. Bu grupta yer alan yayınların bilim dünyası için hiçbir önemi yoktur. Hatta bunları yapan kişi bile bunları bir daha okumaz. Önemli olan eksik evrakları tamamlamak, yani belirli bir yayın sayısına ulaşmaktır. 

Yayın sayısını artırmak için çok sıkı işbirliği yapmak da âdettendir. Mesela 4 kişi senede ikişer yayın çıkarırsa toplamda hepsinin 8′er yayını olmuş olur. Bu tür yayınlar kişi muradına erdikten sonra birden bıçak gibi kesilir. Bilim dünyası senede 8-10 yayın yapan bu bilim adamlarına ne olduğunu merak etmez hiç. 

İyi niyetle yapılan yayınlar: Akademik hayatları süresince çalışmalarını değerlendirmek, başkaları ile paylaşmak, kıyaslamak, tartışmak ve kongrelerde sunmak için yapılan iyi niyetli yayınlar da vardır. Bunlar, bilimsel yöntemlerle yapılmış olan, bazıları muteber dergilerde yayınlanma imkânı da bulan çalışmalardır. 

Bu tür yayınlar mutlaka yapılması gereken “önemli” ve “gerekli” yayınlar olmakla beraber gerçek manada bilimsel araştırmalar olmayan “klinik çalışma”lardır. 

Dostlar alışverişte görsün türü yayınlar: Kongrelere daha kolay katılmak, akademik çevrelere ve özellikle de ilaç firmalarına “çalışıyor” gözükmek için alelacele ve baştan savma yapılan, kimsenin okumaya bile tenezzül etmediği, çoğu kongre özet kitaplarında kalan yayınlardır. Bu tür yayınların da yekunu oldukça fazladır. 

Gelelim neticeye: Tıpkı bir ülkedeki doktor sayısının değil bunların aldıkları eğitimin ve doktor kalitesinin önemli olması gibi tıbbi bilimsel yayınların da sayısı değil niteliği önemlidir: 

1. Gerçek bilimsel yayın akademik ilerleme veya yayın sayısını artırmak için değil, bilimsel araştırmaların sonuçlarını tıp dünyasına duyurmak için yapılır. 

2. Ülkemizde tıbbi bilimsel yayın yapmak için gerekli laboratuvarlar da teknoloji de maddi imkânlar da ve en önemlisi bunları sağlayacak sistem de yoktur. 

3. Ülkemizde tamamen veya kısmen iyi niyetle yapılan ama gerçekte kimsenin bir işine yaramayan külliyetli miktarda bilimsel yayın vardır. 

4. Ülkemizde akademik kariyer için yayın şartı kaldırıldığında veya ilaç firmaları biz artık kimseyi kongreye götürmüyoruz dediklerinde bu yayınların sayısı bıçak gibi kesilecektir. 

5. Akademik kariyer için prosedür gereği bilimsel yayın yapılmasına kimse bir şey diyemez, hatta saygı da duymak gerekir. Eksik evrakları kanuni yollarla tamamlamak herkesin hakkıdır. Nihayetinde hepimiz de aynı yollardan geçtik. 

6. Asıl üzücü olan, yaptıklarını gerçekten “bilimsel araştırma” ve kendilerini de “araştırmacı bilim adamı” zannedenlerin olmasıdır. Felâket de buradadır ve maalesef bunların sayısı sanıldığından çok daha fazladır.

“Bilimsel Yayın Tartışması!” için bir yanıt

Hocam patentle sonuclanmanin dise dokunur yayin olmanin kriteri olarak kabul etmenizi anlayamadim. Muhendislik, biyoteknoloji gibi alanlarda yapilan yayinlarin patentle sonuclanmasi onemli bir olcu olabilir ama ne temel tipta ne de klinik tipta patent bilimsel calismanin kalitesinin olcusu olamaz. Bu hemen tum doga bilimleri(fizik,biyoloji) ve sosyal bilimler icin gecerlidir. Kac tane nobel odullu bilim insani odul aldigi calismadan patent almistir? Telomerazi, H. Pyloriyi, HIV’yi, aquaporinleri, ribozomun yapisini, HPV’nin serviks kanser yaptigini bulan bilim insani ya da daha eskiye gidersek krebs dongusunu, immuntoleransi, DNA’nin yapisini ortaya cikaran nobel odullu bilim insanlari mi patent almistir. Bilim dunyasinin en saygin dergileri olan Nature, Science ya da Cell’de yayinlanan calismalarin kaci patentle sonuclanmistir? Elimizde bazi sikintilari da olsa, bilimsel calismalarimizin kalitesini olcucek, cok daha anlamli parametreler var. Atif sayisi ya da derginin yayinlandigi makalenini etki(impact) faktoru gibi… Bu parametreleri kullanmak daha akilci olur. Sonuc olarak Turkiye’de yayinlanan makalelerin sadece 300’nun dise dokunur oldugunu soylemeyi ben kesinlikle anlayamiyorum ve bunun ciddi haksizlik oldugunu dusunuyorum. Bence once universitelerin aldigi mahkum edildigi gercekten inanilmaz komik arastirma butcelerini degistirsinler durumdan memnun olmayan yoneticiler. Ekonomimiz Hollanda”nin ekonomisine benzer buyuklukte ama tahminim odur ki tum univeristelerimiz toplam arastirma butcesi Hollanda’daki tek bir univeristenin arastirma butcesine ulasamaz. Toplam butcesi birkac milyar sterline ulasan Oxford ve Cambridge ya da birkac on milyar dolara ulasan Harvard ve Stanford’la bizim universitelerimiz zaten karsilastirilamaz. Gercekten de Turkiye’deki akademi dunyasinda bilimsel yayin ne amacla yapilir anlamayan, anlamak istemeyen sayisiz “hoca” var ama -Turkiye’de tip fakultesini bitiren birisi olarak- bazi hocalarimin arastimalarini yapabilmek icin kendi cebinden malzeme aldigini gordum, projelerine maddi destek bulabilmek icin inanilmaz cabalayan hocalarimin var oldugunu biliyorum. Su ana kadar iki Ingiliz, bir Amerikan universitesinde bilimsel arastima projelerinde calistim. Hicbirisinde, hocalarin hicbirisinin labaratuvara girip kendilerinin deneyleri yaptigini gormedim. Teknisyenler, doktora ogrencileri ya da “post-doc”lar yaparlar o isi. Turkiye’de ise butun isleri hocalarin kendileri yapiyor. Bu kadar imkansizlik nedeniyle sayisiz bilim insani harcaniyor Turkiye’de… Bu gibi sayisiz faktoru goz onune almadan Turkiye’deki durumu anlamak ve onu ileriye goturmek mumkun degil diye dusunuyorum.

Saygılarımla,
Dr.Sermet Can (MD)
Bilim Doktorasi(PhD) öğrencisi
Oxford Universitesi EPA Burslusu
Oxford Üniversitesi
Oxford, İngiltere

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.