Kategoriler
Haberler Köşe Yazıları

Oradan Notlar…

Tıp Tarihinde Keyifli Bir Yolculuk 

İskoçya’nın tarihi başkenti Edinburg, dünyanın en önemli tıp ve cerrahi müzelerinden birine ev sahipliği yapıyor. 500 yılı aşkın bir tarihi olan Edinburg Kraliyet Cerrahlar Akademisi (Royal College of Surgeons of Edinburgh), görkemli tarihini Surgeon’s Hall Museum’de ziyaretçilerine sunuyor. Bundan üç asır önce, tıp öğrencileri için cerrahi patoloji materyallerini sergileyen bir eğitim müzesi olarak kurulmuşken, 1832 yılında halka açık hale getirilmiş. 

Müze, Edinburg’da ve bir anlamda dünyada tıbbın ve cerrahinin gelişimini 500 yıl öncesinden başlayarak gözler önüne seriyor. Bildik bir hikaye ile başlıyor müzedeki gezinti. 1500’lü yıllarda henüz ortada cerrahlık mesleği yokken, berberlerin içerisinde bir grup, kan alma ve ampütasyon gibi diğer ‘sıradan’ berberlere oranla daha ‘ciddi’ işleri yapıyorlarmış. Berber-cerrahlar adlanan bu grup zamanla kendi kurallarını ve çalışma disiplinini oluşturmaya ve berberlerden ayrılmaya başlıyor. 1505 yılında şehir konseyi bu berber-cerrahlara esnaf birliği (lonca) kurma izni veriyor ve üyelerin okuma-yazma bilmelerini ve yaptıkları işlem için gerekli anatomi bilgisine sahip olmalarını şart koşuyor. Bir yıl sonra ise Kral IV. James, bu birliği kraliyet (royal) nişanı ile ödüllendiriyor. Böylece bugünkü Royal College of Surgeons’un temelleri atılmış oluyor. 

İzleyen yıllarda ilginç bir işbirliğine daha tanık oluyoruz: cerrah–eczacılar. Cerrahlar eczacılarla birlikte, ‘bahçe’lerinde şifalı bitkiler yetiştirip eczanede onlardan ilaç hazırlıyor ve hastalara uyguluyorlarmış. Daha sonra 1681’de Kraliyet Doktorlar Akademisi’nin (Royal College of Physicians of Edinburgh) kurulmasıyla bu birlik bozuluyor ve eczacılar artık cerrahlarla değil doktorlarla birlikte çalışmaya başlıyor! 

Modern klinik eğitimin ve akademik hastanelerin babası sayılan ünlü doktor Boerhaave’nin Leiden’de kurduğu tıp okulunda yetişen öğrenciler 1729’da Edinburgh Tıp Fakültesi’nin kuruluşuna imza atıyorlar. Ve bu okul kısa sürede yetiştirdiği şahsiyetler, yarattığı eğitim ortamı ve yenilikçi eğitim yöntemleriyle bütün dünyaya nam salıyor. Tıp tarihçisi Guthrie’nin deyimiyle, Antik Yunan’da yanan tıp meşalesi önce Salerno’ya, oradan Montpelier’e, Padua’ya, sonra Leiden’e ve 18. yüzyılda ise Edinburg’a geçmiş ve böylece bu şehir tıp eğitiminin merkezi haline gelmiştir. Öyle ki ilk Amerikan tıp okulu da, 1765’te Edinburgh mezunu John Morgan tarafından Pennsylvania’da kurulmuştur. 

Sonraki yıllarda kimler gelip geçmiyor ki bu meşhur tıp okulundan… Birçoğumuzun beyindeki foramenlerden adını bildiğimiz, anatomi ve cerrahi kürsülerine tam 126 yıl kesintisiz başkanlık yapan efsanevi Profesör Alexander Monro ailesi (primus, secundus ve tertius); fasiyal siniri ve insanın yüz ifadesini hem anatomik hem de sanatsal olarak büyük bir ustalıkla incelemiş olan ve Bell’s felcine adını veren Charles Bell; kloroform anestezisini keşfeden, doğum sırasında başarıyla kulanan ve adıyla anılan forsepsleri geliştiren, modern obstetri ve jinekolojinin öncülerinden sayılan Sir James Young Simpson; pupilleri ile meşhur Argyll Robertson, adıyla anılan ayak amputasyonunun öncüsü James Syme, aynı zamanda Syme’ın asistanı ve damadı olan, karbolik asit ile antiseptik cerrahi çağını başlatan ve Baronluk ile taltif edilen büyük cerrah Sir Joseph Lister, evrim kuramının babası Charles Darwin, Sherlock Holmes’un yazarı Sir Arthur Conan Doyle ve daha birçok dev isim… 

Müzenin dört bir yanında bu tarihi şahsiyetlerin resimlerinden kitaplarına, mektuplarından ders notlarına, cerrahi aletlerinden patoloji materyallerine birçok örneği incelerken, kendinizi tıp tarihinin zorlu ama bir o kadar keyifli macerasının içerisinde buluveriyorsunuz adeta. Yolunuz Edinburg’a düşerse mutlaka, Hill Square’deki bu sıradışı müzeyi gezmek için kendinize birkaç saat ayırın!

Dr.Şahin Hanalioğlu (Khaniyev)

Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi

Beyin Cerrahisi

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.